Eén donor, tien auto’s: zo gaat orgaandonatie in zijn werk

Soms staan er bij het Slingeland ineens tien geel-rode auto's klaar. Niet voor tien patiënten, maar voor één donor. Achter die auto's gaat een zorgvuldig proces schuil dat begint op een moment van groot verdriet. 

Neem meneer De Groot. Hij ligt op de intensive care (IC) van het Slingeland. Zijn toestand is zo ernstig dat duidelijk wordt dat hij zal overlijden. Zijn naasten zijn bij hem. Omdat meneer De Groot in het Donorregister heeft aangegeven dat hij donor wil zijn, komt ook het gesprek over orgaandonatie aan de orde. 

Wanneer orgaandonatie mogelijk is, komt achter de schermen een zorgvuldig proces op gang. Artsen, verpleegkundigen, coördinatoren en gespecialiseerde teams werken samen om de organen en weefsels beschikbaar te maken voor mensen die op een transplantatie wachten. 

Hoe gaat zo'n procedure in zijn werk? Jolanda Winnemuller, orgaandonatiecoördinator verbonden aan het Radboudumc, neemt ons mee in het proces. Meneer De Groot is een fictieve patiënt, maar de stappen die we beschrijven zijn gebaseerd op hoe een orgaandonatieprocedure verloopt.

Eerst: wie is deze patiënt? 

Zodra duidelijk wordt dat meneer De Groot gaat overlijden en orgaandonatie mogelijk is, neemt de intensivist, de IC-arts, contact op met de Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS). Deze stichting coördineert de landelijke keten van orgaan- en weefseldonatie en schakelt de orgaandonatiecoördinator in, in dit geval Jolanda. Een orgaandonatiecoördinator begeleidt het ziekenhuis bij de hele procedure. 

“De NTS belt mij met het verzoek om contact op te nemen met de intensivist van het Slingeland”, vertelt Jolanda. “Ik bespreek met de intensivist en de transplantatieartsen of er op basis van de medische gegevens mogelijkheden zijn voor orgaandonatie. Als dat zo is, stap ik in de auto naar Doetinchem.” 

Eenmaal in het Slingeland gaat Jolanda eerst in gesprek met de IC-verpleegkundige en de intensivist. IC-verpleegkundige Linda Scharenborg: “Wij vertellen Jolanda meer over de familie. Wie zijn er? Wat zijn de onderlinge verhoudingen en hoever zijn zij in het proces dat hun dierbare gaat overlijden?” “Die informatie is voor mij van belang”, zegt Jolanda. “Een orgaandonatieprocedure gaat niet alleen over organen. Het gaat ook om een dierbare en om naasten die afscheid moeten nemen.” 

Vervolgens gaat Jolanda in gesprek met de familie. Wat weten zij al? Wat betekent orgaandonatie voor hen? Welke vragen hebben ze? “De begeleiding van de familie vind ik misschien wel het mooiste van mijn werk.” 

Achter de schermen 

Terwijl de familie met Jolanda praat, gebeurt er achter de schermen van alles. Er worden medische onderzoeken gedaan, zoals scans en bloedonderzoek. “Die informatie is nodig om te bepalen welke organen geschikt zijn voor transplantatie. Je wilt natuurlijk weten wat de kwaliteit van de organen is”, legt Jolanda uit. 

Wanneer het donordossier compleet is, meldt Jolanda de donor aan bij Eurotransplant. Eurotransplant wijst op basis van strikte regels toe welke patiënt welk orgaan krijgt. Patiënten met hoge urgentie op de wachtlijst hebben voorrang. Dat kunnen patiënten uit Nederland zijn, maar ook uit een ander aangesloten Europees land.   

“Het zoeken naar een geschikte ontvanger kost tijd”, vertelt Jolanda. “Stel dat er een hart beschikbaar is en de ontvanger ligt in Oostenrijk. Dan moet het hartteam tijd hebben om naar het Slingeland te komen om het hart uit te nemen.” 

Voor de familie van meneer De Groot speelt zich ondertussen een heel andere werkelijkheid af. Zij wachten af wat er gaat gebeuren en nemen afscheid. 

Van protocol tot parkeerplek 

In diezelfde periode zorgt Isolde van Wessel, donatiecoördinator in het Slingeland, dat alles in het ziekenhuis geregeld wordt. 

“Als er een procedure wordt gestart, ga ik in de regelstand. We werken volgens vaste ziekenhuisprotocollen die gebaseerd zijn op landelijke richtlijnen. Daardoor weet iedereen wat hij moet doen. Ik regel allerlei praktische zaken in het ziekenhuis. Zo informeer ik de centrale en de beveiliging. Wanneer komt het uitnameteam? Waar kunnen de teams terecht? En wanneer arriveren de auto’s voor het transport? Alles moet op het juiste moment geregeld zijn.” 

Jolanda en Linda vinden Isolde superbelangrijk. “Ze faciliteert ons en is onze vraagbaak”, zegt Linda. “Het fijne van een klein ziekenhuis als het Slingeland is dat de lijntjes kort zijn”, zegt Isolde. “Bij een procedure is iedereen erg betrokken. Iedereen weet wat hij moet doen en we werken echt als een team.”

Tien auto's 

Wanneer duidelijk is welke organen geschikt zijn, begint de volgende fase. Een gespecialiseerd uitnameteam komt naar het Slingeland. Dit team is gespecialiseerd in het uitnemen van organen. De samenstelling van het team bestaat uit minimaal zeven personen: twee chirurgen, twee OK-assistenten, een anesthesioloog, een anesthesiemedewerker en de orgaandonatiecoördinator. De operatie vindt plaats op de operatiekamer en duurt enkele uren. 

En buiten staan de orgaandonatieauto’s klaar. Organen reizen nooit samen. Voor elk orgaan staat een auto klaar die het orgaan naar het transplantatiecentrum brengt waar de ontvanger op de transplantatie wordt voorbereid. 

Na de operatie wordt meneer De Groot teruggebracht naar de IC. Daar kan zijn familie in alle rust afscheid nemen.

Wie kan orgaandonor zijn? 

Niet iedereen die overlijdt, kan organen doneren. Dat hangt af van de medische situatie en de omstandigheden rond het overlijden. Orgaandonatie is alleen mogelijk als je in het ziekenhuis overlijdt. 

Een patiënt die zijn organen beschikbaar stelt voor orgaandonatie ligt altijd op de IC en wordt beademd. Zo blijven de organen in optimale conditie. 

Het blijft mensenwerk 

Een paar weken na de donatie neemt Jolanda opnieuw contact op met de familie van meneer De Groot. Ze vraagt hoe zij de procedure hebben ervaren. 

“Als mensen het willen, vertel ik ze of de transplantatie is geslaagd. Het belangrijkste vind ik dat de familie later goed terugkijkt op wat er is gebeurd.” 

Hoewel Jolanda inmiddels veel donatieprocedures heeft meegemaakt, raakt het werk haar nog steeds. “Ik vind het mooi als een familie heel liefdevol over een patiënt praat. Als naasten elkaar ruimte geven en samen de donatiewens van de patiënt respecteren in zo'n ontzettend moeilijke situatie.” 

Soms zijn de verhalen hartverscheurend. Bijvoorbeeld wanneer een kind overlijdt. “Er zijn situaties die me niet onberoerd laten. Dat hoort erbij. Als het me niets meer doet, zou ik stoppen met dit werk.” 

Meneer De Groot is een fictieve patiënt. Dit artikel gaat over orgaandonatie. Voor weefseldonatie gelden andere procedures en richtlijnen.