Wat zeg je als iemand niet meer verder wil?
Gepubliceerd op: 10 september 2026Op de Spoedeisende Hulp (SEH) komen wekelijks mensen die een suïcidepoging hebben gedaan of worstelen met suïcidale gedachten. Welke woorden helpen en welke kun je beter achterwege laten? Volgens SEH-arts Simone Heijink begint het bij iets wat eenvoudig klinkt, maar een groot verschil kan maken: iemand laten merken dat hij of zij welkom is.
“Iedere dag zie ik patiënten met mentale problemen en een paar keer per week zie ik iemand die een poging tot zelfdoding heeft gedaan”, vertelt Simone. Wanneer iemand na een suïcidepoging op de SEH binnenkomt, staat de lichamelijke veiligheid voorop. Maar volgens Simone is er iets anders dat minstens zo belangrijk is, namelijk de manier waarop iemand wordt ontvangen. “Ik vind het belangrijk dat iemand zich welkom voelt. Dat klinkt misschien gek, maar dat maakt echt verschil. Ik zeg dan bijvoorbeeld: ‘Wat vervelend dat je je zo moet voelen. Ik ga je helpen.’”
Daarna probeert ze samen met de patiënt te begrijpen wat er is gebeurd. Zag iemand geen andere uitweg meer? Was de poging gepland of gebeurde het in een opwelling? En misschien wel de belangrijkste vraag: wil iemand echt niet meer leven, of wil iemand niet meer leven zoals het nu is?
Niet bang zijn om het te vragen
Nog altijd bestaat het idee dat je iemand op ideeën kunt brengen door suïcide bespreekbaar te maken. Volgens Simone is dat een hardnekkig misverstand. “Je brengt iemand niet op het idee om zichzelf van het leven te beroven door ernaar te vragen. Integendeel. Mensen met suïcidale gedachten vinden het vaak juist prettig als ze de ruimte krijgen om erover te praten.”
Dat is ook invoelbaar, vindt Simone. “Het moet ontzettend eenzaam zijn als je met zulke gedachten rondloopt en het gevoel hebt dat je ze met niemand kunt delen. Als iemand je dan zonder oordeel de ruimte geeft om te praten, kan dat veel betekenen. Alleen al het uitspreken van gedachten en worstelingen kan iets van de spanning en wanhoop wegnemen en ruimte geven voor andere gedachten en mogelijke uitwegen.”
Het is belangrijk om suïcidaliteit serieus te nemen, ook als iemand al vaker een poging heeft gedaan. “Zeg niet dat het een schreeuw om aandacht is. En zeg ook niet: ‘Je hebt zoveel om voor te leven’ of ‘Er komt weer licht aan het einde van de tunnel’. Het klinkt goed bedoeld, maar je kunt iemands gevoelens daarmee juist bagatelliseren.”
Als je gewend bent problemen op te lossen
Voor zorgverleners op de SEH is suïcidaliteit soms ingewikkeld. “Wij zijn gewend om iets te doen. We geven een medicijn, leggen een infuus aan, behandelen een wond. Maar bij iemand die suïcidaal is werkt dat anders. Je kunt niet zomaar iets geven of zeggen waardoor iemand weer zin krijgt in het leven.”
Simone vindt dat er in opleidingen en binnen de zorg meer aandacht mag zijn voor suïcidaliteit. Zeker wanneer iemand vaker na een poging op de SEH komt, kunnen er gevoelens van irritatie of onbegrip ontstaan. “Niemand kiest ervoor om suïcidaal te zijn. Een suïcidepoging komt vaak voort uit ernstig psychisch lijden, waarbij iemand op dat moment geen andere uitweg meer ziet.”
"Het moet ontzettend eenzaam zijn als je met zulke gedachten rondloopt en
het gevoel hebt dat je ze met niemand kan delen"
Een open en warme benadering
Het gevoel dat iemand zichzelf dit heeft aangedaan, kan volgens Simone bewust of onbewust invloed hebben op de manier waarop iemand wordt benaderd.
Simone vergelijkt het met een ongeval. “Een crossmotorrijder kiest er ook zelf voor om op een crossmotor te stappen. Als die vervolgens in de kreukels ligt, zijn we er ook en behandelen we diegene zonder oordeel. Bij een suïcidepoging lijkt het feit dat iemand zichzelf iets heeft aangedaan soms sneller tot een oordeel te leiden. Terwijl juist deze patiënten behoefte hebben aan compassie en het gevoel gehoord en gezien te worden.”
Niet altijd is een opname de beste oplossing
Na een suïcidepoging worden de psychiater en crisisdienst ingeschakeld. Zij beoordelen wat op dat moment het veiligst is. Dat hoeft niet automatisch een opname te betekenen. “Soms is een opname nodig, maar soms juist niet. Bij bepaalde psychische aandoeningen kan een opname de situatie zelfs verergeren. Dan kan het beter zijn om iemand naar huis te laten gaan, met goede begeleiding en een stevig vangnet.”
Preventie
Juist omdat zorgverleners veel mensen zien die met hun mentale gezondheid worstelen, kunnen zij ook eerder iets betekenen. Volgens Simone is het belangrijk om signalen niet te negeren. “Soms zie je dat iemand veel alcohol of drugs gebruikt, regelmatig op de SEH komt of slecht voor zichzelf zorgt. Daar zit een belangrijke kans voor suïcidepreventie. Niet wachten tot iemand een crisis bereikt, maar het gesprek aangaan wanneer je merkt dat het niet goed gaat. Ik vraag dan bijvoorbeeld of iemand weleens aan de dood denkt. Je kunt heel veel betekenen door de ruimte te geven om te praten.”
Er voor elkaar zijn
De heftigheid van deze situaties raakt ook de zorgverleners op de SEH. Daarom wordt na ingrijpende gebeurtenissen altijd geëvalueerd en bij elkaar nagegaan hoe het gaat. Op de SEH is hiervoor ook een collegiaal netwerk. Enkele collega’s, voornamelijk verpleegkundigen, zoeken na een heftige casus actief contact met de betrokken zorgverleners. Samen kunnen zij ventileren, reflecteren en ontladen. Daarbij is er niet alleen aandacht voor wat er is gebeurd, maar ook voor wat heeft het met jou gedaan?
“Zeker wanneer een poging uiteindelijk tot overlijden leidt, is het belangrijk om als team aandacht voor elkaar te hebben.”
Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten helpt en kan gratis en anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.
Laatst bijgewerkt op: 10 september 2026
